Zonder Blinddoek?

Oorsprong van de blinddoek bij Justitia

Oorspronkelijk werden standbeelden van Vrouwe Justitia niet geblinddoekt.  In de klassieke oudheid (Griekse Themis en Romeinse Justitia) en ook nog tijdens de middeleeuwen werd de godin van de rechtvaardigheid afgebeeld met open ogen, vaak met een weegschaal en een zwaard. De blinddoek is een latere toevoeging die pas in de late 15e en 16e eeuw opdook. 

De eerste geblinddoekte afbeeldingen

De allereerste bekende afbeelding waarbij Justitia een blinddoek krijgt, dateert uit 1494.  Dit gebeurde niet als eerbetoon, maar als satire in het boek Das Narrenschiff (Het Narrenschip) van Sebastian Brant. In deze houtsnede bindt een nar Justitia de ogen dicht.  De betekenis was toen uiterst negatief: het symboliseerde dat de rechtspraak “blind” was in de zin van onwetend, corrupt of niet in staat om de waarheid te zien. Het was een kritiek op rechters die zich lieten omkopen of misleiden. 

Justitia blinddoek 1494 Narrenschiff Sebastian Brant

View all

De omslag naar een positief symbool

Pas in de 16e eeuw veranderde de betekenis van de blinddoek van een teken van incompetentie naar een deugd.  Het eerste bekende standbeeld met een blinddoek is de Gerechtigkeitsbrunnen (Fontein van Justitie) in Bern (Zwitserland), gemaakt door Hans Gieng in 1543. 

Op dit moment kreeg de blinddoek de positieve interpretatie die we vandaag kennen: onpartijdigheid.  Het idee is dat Justitia “blind” is voor status, rijkdom, macht of uiterlijk van de betrokkenen, en alleen naar de feiten en het recht kijkt (“zonder aanzien des persoons”).